| Cinematographer Style tegen het licht |
| Geschreven door Bart van Broekhoven |
|
Dinsdagavond 19 december was de NSC vertoning van 'Cinematographer Style'. In het Ketelhuis. Mijn ervaring is: een film is zo goed als zijn eerste 2-3 minuten. 'Cinematographer Style' begint met de logo's van ARRI, TECHNICOLOR en KODAK. Een corporate film dus.
William Fraker (Rosemary's Baby, Bullit, Honeymoon in Vegas): '... mijn oma adviseerde me cameraman te worden, ze zei dat zijn de mannen op de set die altijd keurig een stropdas om hebben'. Eigenlijk kwam de film 'Cinematographer Style' maar een keer echt tot leven. En dat was het moment na Roger Deakins' (Barton Fink, Fargo, Dead Man Walking, Kundun) opmerking dat hij nooit de camera vanuit de angle van regisseur Jon Fauer zou laten draaien en dat hij voor een andere lens zou kiezen. In plaats van Fauers lange lens (Deakins: '... creating distance, which is inappropriate because we are not sitting that far appart from each other...') zei hij een korte focal distance te gebruiken. Fauer - dat stond Fauer op een aantal andere momenten in de film ook toe - liet daarna Deakins in zijn eigen shot zien. En mijn eerste reactie - inmiddels behoorlijk geconditioneerd door Fauers pretty picture pasfotoportret composities en softe fotostudio lighting - : 'wow, dat ziet er wel anders uit.' Een minder makkelijk direct consumeerbaar shot. Maar inderdaad juist dat shot - in zijn alledaagse, directe gewoonheid - onopgesmukt en met een omgeving, een context die zichtbaar is, is het meest levenslustig. De schok die het oproept schudt wakker uit de door de voortsukkelende, pretty picture style teweeggebrachte hypnose.
Deakins' shot (ca. 32 mm lens)
Er zitten nog een aantal slimme leukigheden in de film, zoals Gordon Willis (The Godfather, Broadway Danny Rose, All the President's Men) die als een gepensioneerde duikbootkapitein beveelt: "... turn off the key." En onmiddellijk gaat de key (een Kino Flo) uit en zit Gordon gesilouetteerd (een term die ik de Nederlandse cameraman Willem Nagtglas ooit voor het eerst hoorde gebruiken) in een backlight, zeggende: "... this is how I like it...."
Gordon Willis (zonder key)
Leuk is ook wel dat hij vertelt dat hij ca. 20 minuten voordat principal photography van 'The Godfather' begon hij besloot over de stijl: ".... brassy and dark. And why ... I never asked why, just felt it was right." Vittorio Storaro (Last Tango in Paris, Reds, Bulworth) vertelt dat hij altijd Vittorio Storaro geweest is ook aan het begin van zijn carriere. En dat je door 'nee''Yes' is een fout woord. Storaro bracht nog een schok teweeg door zichzelf blauwgefilterd te laten filmen (ineens is het shot van Vittorio blauw). Daarmee toonde hij ons zijn aanpak van 'Il Conformista' (die trouwens nog steeds niet op DVD te krijgen is, waarom eigenlijk niet?). Voor die film wilde hij een conflict creeren tussen artifical and natural energy. Dat was wel weer wonderlijk om te horen want ik herinner me dat hij dat zelfde verhaal vertelde over zijn aanpak van 'Apocalypse Now': 'one culture on top of another', in Visions of Light. Ze zijn ook allemaal wel ouder geworden en halen de feiten hier en daar wat meer door elkaar, sinds die laatste documentaire over cinematography. Sommige cameramensen zijn enorm dik. Enkele hebben opvallende diepe zware stemmen, andere zijn erg hip, een enkeling komt niet zo goed uit zijn woorden, sommigen zijn geboren in de movie-industry, anderen waren eerst arts, kapper, architect of documentarist. En ze waren het er allemaal over eens dat het maken van een film begint bij het lezen van het script en het contact met de regisseur, diep in diens hoofd kijken. Zoals dat bij corporate films wel vaker het geval is, blijft deze film keurig aan de oppervlakte. En is de film voorzien van een afgrijselijke score. Jengelende synthesizer muziek die maar door gaat (vooral bij de aftiteling). En die score brengt een soort vals sentiment aan het licht dat met deze film samen hangt. te zeggen (daar was Gordon het mee eens) je meer werk krijgt. Het gebruik van video kwam trouwens niet aan bod in de film. Voorzichtig werd iets gezegd over de fantastische mogelijkheden van de DI.
Denis Lenoir
Vittorio Storaro
De Amerikaan Gordon Willis ("A cinematographer is a visual psychiatrist"), de Italiaan Vittorio Storaro ("Light is knowledge, knowledge is love, love is freedom, freedom is energy, energy is all...") en de Brit Roger Deakins. Dat zijn de mensen die het best uit de verf komen in de film. En de Fransman Denis Lenoir (Monsieur Hire, The Old Man Who Read Love Stories, The Clearing) - die wat zat te rommelen met de barndoors van een 'blonde' - zeggende: "...gaffers hate it, cinematographers like it." Dat zijn momenten dat er iets van levensadem in de film kwam. Dan wordt het strakke keurslijf van de portretfoto esthetiek even losgelaten. Want zelfs een moment waarop Victor Kemper (Dog Day Afternoon, Coma, Pee-wee's Big Adventure) op een 'lucky accident' wijst - een lichtvlekje op zijn schouders - leeft de film niet op omdat Fauer's camera er niet op anticipeert, hij lijkt zich er niet goed raad mee te weten en blijft stoïcijns gefixeerd (op het keurige portretshot). Het is dan ook dat moment dat Deakins ineens pontificaal in een wijd shot zit, dat me het meest is bijgebleven van de film. En vooral omdat het Deakins- shot eigenlijk een heel lelijk shot lijkt. Bij eerste indruk welteverstaan. In dat hypnotiserende stramien dat Fauer volgt van pretty pictures, mensen gefotografeerd als in een fotostudio, gevangen, werkt Deakins shot ontladend. Zoals wanneer in een gesloten atmosfeer een venster wordt geopend. En dat geeft me de kracht weer van Deakins en het verschil met Fauer en daarmee de zeggingskracht van stijl. En de overtuigingskracht die nodig is van een filmmaker om een stijl te vinden en die te gebruiken. Een overtuiging of smaak zoals die van Deakins geeft niet direct die instant bevrediging aan het oog en alles dat daarachter functioneert. Maar het is een stijl die - meer dan die van Fauer - leven laat zien. Ineens zit er een levend mens in beeld: zelfde materiaal, zelfde locatie. Maar: ander standpunt, andere lens. Fauer kiest ervoor dat leven - die levenslust - in het belang van zijn boodschap te offeren. Fauers aanpak met boterzachte Kino Flo's gaat enorm vervelen op den duur. Vilmos Zsigmond (McCabe & Mrs. Miller, Deliverance, Melinda and Melinda): "I don't like soft lighting, I think it is boring...".
Jon Fauer
En daarom denk ik dat 'Cinematographer style' een wel heel eenzijdige verkondiging is geworden van het gebruik van film. Een statische camera die in pastorale close shots een enorme galerij aan cinematographers portretteert. En hoe hard sommige cinematographers hun best ook deden een glimp van zichzelf en hun ambacht te laten zien, eigenlijk zaten ze allemaal gevangen in de wurggreep van Fauer's corporate film. Een soort zorgvuldig afgeschermd koninklijk bordes met een defilé van royalties van de cinematografie. Inclusief de Nederlander Kees van Oostrum (Roses Are for the Rich, Gettysburg, Gods and Generals), die bij de vertoning van de film in het Ketelhuis aanwezig was en deze - samen met Paul van den Bos - kort introduceerde.
Kees van Oostrum
Op de website van 'Cinematographer Style' geven een aantal mensen hun reactie op de film. Hier een fragment uit de reactie van Storaro (uit een bericht aan Fauer), waarin hij aangeeft wat hij mist in de film: ".... I'm sure that any one of us is missing something of himself (in de film, bvb), the desire is always to express a little more deeply himself. I personally miss a little something, very personal, in order to be more clear about our STYLE. A sentence that I'm sure I said during the interview, the fact that any how every one of us ...in expressing ourselves we are answering our main personal questions. We are using Cinematography to know ourselves, to try to understand who we are. Our personal STYLE is coming from inside, in expressing ourself through that personal style we are learning the meaning of our life." Voor wie nog meer interviews met cameramensen wil horen is er de website van de International Cinematographers Guild http://www.cameraguild.com/ daarop is in de'interviews' sectie een fantastische gratis toegankelijke database met interviews te raadplegen. Veel plezier! (Foto en framegrabs met permissie van producent gebruikt)
|

